Content :
Deze tekst is bedoeld voor professionelen. Het is mogelijk dat U niet alle gebruikte termen begrijpt.
Botulisme
Botulisme is een zeldzaam voorkomend klinisch syndroom veroorzaakt door toxines afkomstig van het Clostridium Botulinum complex.
Klassiek onderscheidt men : het voedselgerelateerde botulisme, het infantiel botulisme en het wondbotulisme.
Voor elke klinische vorm worden de symptomen en de aanbevolen behandeling besproken.
Botulisme is een zeldzaam voorkomend klinisch syndroom veroorzaakt door toxines afkomstig van het Clostridium Botulinum complex. Er bestaan verschillende serotypes A tot en met G. Echter type A, B en E (zelden F) zijn ziekteverwekkers bij de mens, type C en D zijn ziekteverwekkers bij vogels en zoogdieren. We beperken ons hier tot de humane gevolgen van C. botulinum.
Klassiek onderscheidt men :
Voedselgerelateerd botulisme : een primaire voedselvergiftiging door aanwezigheid van het toxine in het voedsel.
Infantiel botulisme: niet de toxinen maar de sporen van de bacterie komen terecht in de darm van het jonge kind. Omdat de darmflora bij kinderen < 12 maand nog niet volledig ontwikkeld is kunnen de sporen ontkiemen waardoor toxinen gevormd worden.
Wondbotulisme : toxine wordt geproduceerd door C. botulinum in een wond, vooral bij verwondingen waarbij aarde in de wond terechtgekomen is. In de literatuur werden case reports gemeld bij heroïne gebruikers door drugscontaminatie.
Meer recent spreekt men ook van intestinale kolonisatie door C. botulinum bij oudere kinderen en volwassenen die een darmaandoening hebben bvb bij colitis.
In het kader van bioterrorisme wijst men op de mogelijkheid dat botulisme door inhalatie van een toxine-aerosol kan voorkomen.
Voedselgerelateerd botulisme
Incubatieperiode :
Na inname van het toxine kan dit variëren van 2 uur tot 8 dagen. Meestal beginnen de symptomen 12 tot 72 uur na de maaltijd.
Symptomen :
Een acuut, koortsvrij ziektebeeld met een symmetrische, afdalende verlamming die altijd begint met een bulbaire paralyse ttz een dubbelzijdige uitval van de aangezichts- en de keelmusculatuur. Aanwezigheid van multipele symmetrische hersenzenuwverlammingen.
Vroege symptomen zijn diplopie (dubbelzien), dysarthrie (spraakstoornis), dysphonie (stemstoornis) en dysphagie (slikstoornis), zwakte van de aangezichtsspieren, ptosis en verlies van de slikreflex. Hierop volgend zwakte van de nek, armen en benen en dysfunctie van de ademhalingsspieren. De patiënt heeft geen gestoorde gevoels- of waarnemingszin. Droge mond, droge ogen, verwijde of lichtstijve pupillen (oftalmoplegie), bradycardie, hypotensie, paralytische ileus, constipatie, blaasretentie. Verlamming van de ademhalingsspieren is de voornaamste doodsoorzaak.
Nausea, braken en diarree kunnen aan de neuromusculaire symptomen voorafgaan.
Behandeling :
- Patiënt onmiddellijk hospitaliseren en in observatie houden.
- Mechanische beademing.
- Vroegtijdige immunisatie ( binnen de 72 uur na ontstaan van symptomen ) door trivalent botulinusantitoxine is in staat om het vrij circulerende toxine te neutraliseren.
Risico van overgevoeligheid /anaphylaxie aan paardenserum en daarom de patiënt voorafgaand testen (huidtest).
Posologie volgens de bijsluiter : initieel wordt 500 ml traag IV toegediend aan volwassenen/kinderen. Afhankelijk van de klinische toestand kan na 4-6 uur een dosis van 250 ml herhaald worden.
N.B. de voorgestelde dosis in de USA ligt veel lager : 7500 IU antitoxin A, 5500 IU antitoxin B en 8500 IU antitoxin E in een 10 ml dosis.
Infantiel botulisme
Incubatieperiode :
Varieert van 3-30 dagen.
Symptomen :
Naast de bovengenoemde symptomen ziet men vaak kinderen met constipatie, voedselweigering, hypotonie, zwak huilen. Obstructie van de bovenste luchtwegen en ademhalingsproblemen (bij 50% van de patiënten). Het beeld is progressief gedurende 1 tot 2 weken, stabiliseert dan nog eens 2 tot 3 weken vooraleer het herstel begint.
Behandeling :
- Patiënt hospitaliseren en in observatie houden.
- Intubatie en mechanische ventilatie.
- Toedienen van antitoxine is geen standaardbehandeling omdat de werkzaamheid niet is aangetoond.
- Antibiotica gebruik is omstreden omdat bij lysis van de bacteriën meer toxine vrijkomt. Aminoglycosides en tetracyclines zijn tegenaangewezen omdat zij interfereren met presynaptische neuromusculaire transmissie.
Wondbotulisme
Incubatieperiode :
Gemiddeld 10 dagen.
Symptomen :
Veelal een normaal uitzicht van de wonde, geen tekens van infectie. Patiënt vertoont zelfde symptomen als bij voedselgerelateerd botulisme met troebel zicht, dysphagia, dysarthria, algemene zwakte, oftalmoplegie. Geen gastrointestinale symptomen aanwezig.
Behandeling :
- Chirurgisch wondtoilet zelfs als de wonde goed heelt.
- Sommige auteurs stellen voor om te behandelen met 3% waterstofperoxide om een aeroob milieu te verzekeren.
- Penicilline G en metronidazole kunnen worden aangewend.
- Antitoxines worden toegediend zoals volgt : initieel 500 ml traag IV toedienen aan volwassenen/kinderen. Afhankelijk van de klinische toestand kan na 4-6 uur een dosis van 250 ml herhalen.
- Sommige auteurs raden hyperbare zuurstoftherapie aan.
OPGELET !
Humaan botulisme is aangifteplichtig bij de gezondheidsinspecteur van de provincie.
Het Pasteur Instituut , Brussel (www.pasteur.be) is het referentielaboratorium waar zowel stalen van humane en dierlijke oorsprong worden onderzocht alsook stalen uit het milieu. De resultaten bekomt men na 1 tot 4 weken afhankelijk van de typering.
Sinds januari 2007 kan het Antigifcentrum, indien nodig, botulisme antitoxines leveren aan de ziekenhuizen.
Zie ook ’Botulismus Antitoxin Behring®’